nieuws 2023

Als je mensen eerst zelf laat nadenken of ze duurzame keuzes willen maken in hun eetgedrag, wordt het makkelijker ze daarna een duwtje in de juiste richting te geven. Dat concludeert milieuen gedragseconoom Sanchayan Banerjee. Ons huidige dieet, met veel vlees en zuivel, stoot veel CO2 uit en past daardoor niet in wereldwijde klimaatdoelen.

Een nieuw uitgebreid onderzoek van meer dan 1400 wetenschappelijke studies laat de uitdagingen zien van aanpassing aan klimaatverandering. Uit het onderzoek volgt belangrijke kritiek: het systematisch netwerken van verschillende groepen actoren is over het algemeen onvoldoende. Met name individuen en huishoudens die geraakt worden door de gevolgen van klimaatverandering dragen de grootste last.

Een internationaal team van neurowetenschappers heeft zeer gedetailleerde kaarten gebouwd van het volwassen apenen mensenbrein. Ook zijn er verschillende ontwikkelingsstadia van het brein voor én na de geboorte in beeld gebracht. Het is de meest uitgebreide en gedetailleerde kaart van de hersenen van zoogdieren ooit.

In het Amazonewoud liggen mogelijk duizenden verborgen restanten van vroegere beschavingen, die stammen uit de tijd vóór de Europese ontdekking van Amerika. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek naar de verspreiding van deze verborgen structuren. Bioloog Hans ter Steege werkte mee aan het onderzoek.

Wat is de dynamiek tussen het politiek debat in de Tweede Kamer en reacties, commentaar en framing op sociale media? Dat onderzochten wetenschappers van de faculteit Geesteswetenschappen en Data School van de Universiteit Utrecht. De onderzoekers analyseerden data van verschillende openbare bronnen: publiek toegankelijke groepen en accounts op X (voorheen Twitter) en Telegram die de Nederlandse taal gebruiken.

Een team van sterrenkundigen onder leiding van Nederlandse onderzoekers heeft een blauwe flits ontdekt die zich niet zoals gebruikelijk binnen een stervormingsgebied bevindt, maar erbuiten. Ze doopten het verschijnsel 'de Vink' (the Finch) in lijn met eerdere blauwe flitsen als de Koe, de Koala, de Kameel en de Tasmaanse duivel.

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben een vernuftig mechanisme ontdekt dat spike-eiwitten van een coronavirus activeert om aanhechting aan en binnendringen van gastheercellen mogelijk te maken. Het onderzoek , gepubliceerd in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Nature, maakte gebruik van geavanceerde (cryogene elektronen) microscopie en computersimulaties.

Veel gemeenten reageren te traag of niet adequaat genoeg op meldingen over beveiligingslekken. Deze zogenoemde Coordinated Vulnerability Disclosures (CVD meldingen) worden vaak gedaan door ethische hackers die zo het internet veiliger willen maken. Dit proces is de laatste jaren wel verbeterd, maar er blijft nog steeds een wereld te winnen voor de gemeenten.

Met hypermoderne robots, laserscanners, klimaatkamers en andere installaties in huis opent het Netherlands Plant Eco-phenotyping Centre (NPEC) vandaag de deuren in Utrecht. In dit lab kunnen onderzoekers volledig automatisch de groei en ontwikkeling van duizenden planten volgen. Tegelijkertijd kunnen ze extreem nauwkeurig in kaart brengen wat de invloed is van ziekteverwekkers, gunstige micro-organismen en andere factoren, zoals stijgende temperaturen of langdurige droogte.

Met hypermoderne robots, laserscanners, klimaatkamers en andere installaties in huis opent het  Netherlands Plant Eco-phenotyping Centre (NPEC) vandaag de deuren in Utrecht. In dit lab kunnen onderzoekers volledig automatisch de groei en ontwikkeling van duizenden planten volgen. Tegelijkertijd kunnen ze extreem nauwkeurig in kaart brengen wat de invloed is van ziekteverwekkers, gunstige micro-organismen en andere factoren, zoals stijgende temperaturen of langdurige droogte.

Onderzoekers ontwikkelen een lichtresponsieve hydrogel waarop cellen kunnen groeien, om te bestuderen hoe cellen omgaan met veranderingen in hun omgeving. Onze cellen hebben een complexe relatie met de micro-omgeving van het lichaam. Dit is al eerder bestudeerd in het laboratorium, maar tot op heden laten de meeste studies dynamische veranderingen in de micro-omgeving buiten beschouwing.

Het College van Bestuur van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) heeft besloten om een bijzondere leerstoel Onderzoeksjournalistiek in te stellen. De leerstoel wordt voor 5 jaar ingesteld en is tot stand gekomen op initiatief van de Vlaams-Nederlandse Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ). Voor de financiering zijn Vereniging Veronica , Gieskes-Strijbis Fonds en Stichting Democratie en Media bij dit initiatief betrokken.

Door karpers op een andere manier eten te geven, scheiden ze veel minder ammonium uit dan wanneer ze dezelfde hoeveelheid voeding in een keer krijgen. Dat is een van de resultaten uit het promotieonderzoek van Wouter Mes aan de Radboud Universiteit. Mes onderzocht zebravissen en karpers (de meeste gekweekte vis ter wereld) tijdens zijn promotietraject.

Ontwikkelingssamenwerking heeft naast bedoelde vaak ook onbedoelde effecten. Zo kan financiële steun aan vrouwen onbedoeld leiden tot meer huiselijk geweld, wanneer hun mannen zich achtergesteld voelen. Evaluatierapporten moeten ook aandacht besteden aan dit soort 'bijwerkingen', volgens onderzoeker Dirk-Jan Koch.

De olie-industrie in Roemenië heeft een enorm potentieel voor vermindering van methaanuitstoot. Dat heeft een team van wetenschappers onder leiding van de Utrechtse hoogleraar Thomas Röckmann aangetoond. De Roemeense olie-industrie stootte in 2019 net zoveel methaan uit als alle andere olie-industrieën in Europa samen.

Uit onderzoek van taalkundigen Leo Lentz en Henk Pander Maat (Universiteit Utrecht) blijkt dat een eenvoudigere troonrede beter wordt begrepen en positiever wordt beoordeeld. Lentz en Pander Maat herschreven de troonrede van 2022, waarbij de inhoud hetzelfde bleef maar de tekst toegankelijker werd. Proefpersonen beoordeelden de nieuwe versie positiever, vonden deze beter te begrijpen en minder afstandelijk, maar alsnog plechtig genoeg.

Eva van Aalen verdedigde haar proefschrift op 15 september bij de faculteit Biomedical Engineering. Voor snelle diagnostiek bij de huisarts en aan het ziekenhuisbed ontwikkelde TU/e-onderzoeker Eva van Aalen een glow-in-the-dark test. Ook thuis zouden deze lichtgevende biosensoren gebruikt kunnen gaan worden om bijvoorbeeld de concentratie van bepaalde medicijnen in het lichaam te monitoren.

Stella Terra zal in Marokko duizend kilometer afleggen in verschillende landschappen Studententeam Solar Team Eindhoven van de TU/e heeft de eerste offroad auto ontwikkeld die rijdt op energie van de zon. De zonnewagen is niet afhankelijk van laadpalen. Stella Terra is robuust genoeg om behalve op verharde wegen ook uit de voeten te kunnen op onverhard terrein.

Zoals gepresenteerd in een nieuw artikel in Nature Electronics hebben TU/e-onderzoekers een innovatieve manier bedacht om neuromorfe chips te trainen, door de chip als testcase te gebruiken als biosensor om taaislijmziekte te detecteren. Neuromorfe computers zijn gebaseerd op de structuur van het menselijk brein.

Onderzoekers van MESA+ ontwikkelden een instrument dat tegelijkertijd de grootte van een plasmabron als de kleur van zijn licht kan meten. "Door beide tegelijk te meten kunnen we lithografiemachines verder verbeteren voor kleinere, snellere en verbeterde chips." Het artikel is geselecteerd als een Editor's pick in Optics Letters.