Econoom Jorgo Goossens en historici Lotte Jensen en Adriaan Duiveman maken kans op de Klokhuis Wetenschapsprijs. De prijs wordt op 8 maart tijdens een speciale kindermiddag op filmfestival InScience uitgereikt. Kinderen kunnen daar allerlei proefjes doen en stemmen op tien onderzoeken, waaronder die van Goossens over pensioenen en die van Jensen en Duiveman over rampen. Met de winnaar wordt een Klokhuis-aflevering gemaakt.
Het doel van de Klokhuis Wetenschapsprijs is om een breed en jong publiek bekend te maken met wetenschappelijk onderzoek in Nederland. Op 8 maart presenteren tien genomineerde wetenschappers hun onderzoek en kunnen kinderen proefjes doen en al hun vragen stellen. Ook kunnen zij stemmen op hun favoriete onderzoek - maar de stembussen zijn nu ook al geopend.
Pensioen of snoepje
Dit jaar zijn twee projecten van de Radboud Universiteit genomineerd voor de prijs. Jorgo Goossens kijkt naar pensioenen en hoe mensen tot bepaalde keuzes komen en welk risico ze daarbij durven te nemen. Goossens: ’Uiteraard verschillen die voorkeuren heel erg tussen mensen. We zien ook dat de keuze die mensen maken zelfs per dag kan veranderen, bijvoorbeeld als er spannend nieuws is zoals nieuwe coronacijfers.’ Voor de Klokhuis Wetenschapsprijs laat hij kinderen kiezen tussen nu gegarandeerd één snoepje, of een onzeker aantal snoepjes later (het kunnen er zeven zijn, maar het kunnen er ook nul zijn). Het rad dat ze draaien, bepaalt in het laatste geval het aantal snoepjes. ’Ik ben benieuwd of kinderen in de manier waarop ze keuzes maken heel erg verschillen van hoe volwassenen dat doen.’
En zo leg je dat aan kinderen uit:
Hoe vaak per dag denk jij aan je pensioen? Waarschijnlijk nooit, of misschien alleen als je opa of oma met pensioen gaat en dat je dan weer naar zo’n saai feest moet. Jorgo moet nog heel veel jaren werken (een jaar of 30) voordat hij met pensioen gaat, maar toch is hij er elke dag mee bezig. ’Ik ben vooral benieuwd of mensen een beetje risico durven te nemen als ze voor een bepaald soort pensioen kiezen.’
Dat zit zo: stel, je mag kiezen tussen nú één zeker snoepje, of later aan een rad draaien waarbij je kans maakt op zeven snoepjes - maar ook op nul snoepjes. Sommige kinderen kiezen optie 1, maar andere durven net iets meer en nemen risico door voor optie 2 te kiezen. ’Het kan dan dus zo zijn’, zegt Jorgo, ’dat je overblijft met nul snoepjes. Dat is wel eng om te kiezen.’
Nu is het met je pensioen niet zo dat je door risico te nemen uiteindelijk ook met nul euro over zou kunnen blijven. ’Maar toch kiezen sommige mensen heel anders: de een wil liever nú wat minder geld als dat een veiligere keus dan later misschien meer geld.’ Jorgo kijkt hoe we de pensioenen voor oude mensen zó kunnen verdelen, dat iedereen er blij van wordt.
Wat zou jij kiezen? Nu een zeker snoepje, of straks misschien nul snoepjes (maar misschien ook wel zeven)?
Rampen toen en nu
Lotte Jensen en Adriaan Duiveman kijken naar hoe mensen vroeger met rampen omgingen en hoe ze de gebeurtenissen emotioneel verwerkten na een ramp. Duiveman: ’Mensen halen veel uit de boeken en liederen die na een ramp, zoals bijvoorbeeld de Watersnoodramp, worden geschreven. Maar ook allerlei solidariteitsacties helpen. Door samen te delen wat zo’n ramp teweegbrengt, kan een gemeenschap versterken.’ Een gedeelde ramp kan soms zelfs vormend zijn voor de identiteit van een land, valt Jensen bij. ’Een catastrofe kan een wij-gevoel creëren.’
Voor de Klokhuis Wetenschapsprijs kunnen kinderen bij Jensen en Duiveman hun ’culturele noodpakket’ samenstellen: wat zou jij meenemen als je bij een ramp je huis uit moet en je nog maar één plekje in je koffer hebt voor bijvoorbeeld muziek, of een boek?
En zo leg je dat uit aan kinderen:
In 1953 overstroomde een heel groot gebied in Nederland. Tijdens deze Watersnoodramp kwamen hier meer dan 1800 mensen om. ’Dat was natuurlijk heel verdrietig voor heel veel mensen’, vertelt Adriaan. Hij onderzoekt de dagen, maanden en jaren na gebeurtenissen als de Watersnoodramp. ’Ik kijk daarbij vooral naar de manier waarop mensen elkaar helpen en steunen na een ramp. En wat wij daarvan kunnen leren.’
1953 is ver weg, maar ook nu gebeuren er veel nare dingen in de wereld. Denk aan overstromingen , aardbevingen of vliegtuigongelukken. Adriaan: ’Elke dag gebeuren er dingen die erg zijn. Als we weten hoe mensen vroeger met rampen omgingen, hebben we daar misschien vandaag ook iets aan als ons zoiets erg overkomt.’
Collega Lotte ontdekte bijvoorbeeld dat mensen heel veel hebben aan de verhalen die over een ramp worden verteld, bijvoorbeeld door boeken die worden geschreven of liedjes die worden gemaakt. ’Dat biedt mensen troost,’ legt Lotte uit. ’Dat herken je misschien wel: als jij iets ergs meemaakt op school bijvoorbeeld, kan het ook fijn zijn om het op te schrijven, of het er met andere mensen over te hebben.’
Maar die verhalen troosten niet alleen, ze waarschuwen de volgende generatie ook voor gevaren. Zelfs tientallen tot zelfs honderden jaren na een ramp. Adriaan: ’Door de geschiedenis weten we dat we er nu alles aan moeten doen om rampen te voorkomen.’
Alle kinderen kunnen t/m 8 maart 15.30 stemmen op hun favoriete onderzoeker voor de Klokhuis Wetenschapsprijs.