nieuws

Op 18 september is het International Equal Pay Day, een dag om stil te staan bij de wereldwijde strijd voor gelijke beloning tussen mannen en vrouwen. Bij UvA Economie en Bedrijfskunde wordt dit thema vanuit diverse invalshoeken onder de loep genomen. Van vaderschapsbonussen en diversiteitsproblemen in tech-startups tot de impact van anticonceptie op loopbanen van vrouwen-deze onderzoeken werpen licht op de verborgen dynamieken achter de genderkloof.

In een gezamenlijk onderzoek van het Hot Politics Lab en het SYNC Lab EUR zijn verrassende inzichten over de politieke houding van Nederlandse jongvolwassenen tussen de 10 en 25 jaar. De nieuwe bevindingen laten zien hoe de jeugd over politiek denkt en hoe betrokken ze zijn. Verrassende politieke interesse Dit onderzoek is onderdeel van het project Interdisciplinary Perspectives on the Politics of Adolescence and Democracy (IP-PAD).

Jurist Max van Drunen deed onderzoek naar nieuwspersonalisatie Zie je alleen nieuws over Britney Spears voorbijkomen op de website van een krant? Dan is er waarschijnlijk een algoritme doorgeslagen.

Lijkt de binnenkant van een plantencel meer op een vloeistof of op een vaste stof? Onderzoek van de Universiteit van Amsterdam laat zien dat het allebei kan, afhankelijk van hoeveel licht je erop schijnt. Chloroplasten in plantencellen vormen een actieve materie met dramatische faseovergangen. De vraag hoe planten hun omgeving aanvoelen en daarop reageren heeft wetenschappers en filosofen al sinds de oudheid gefascineerd.

De meeste oppervlakken worden glad als ze nat worden. Sommige oppervlakken hebben het omgekeerde gedrag: ze worden juist minder glad. UvA-onderzoekers hebben weten te verhelderen waarom dit het geval is. Waterstofbruggen tussen het oppervlak en het water spelen een belangrijke rol hierin. Het onderzoek, uitgevoerd door promovendus Liang Peng in samenwerking met vijf natuuren scheikundigen van de UvA.

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam hebben een model ontwikkeld waarmee nauwkeurig de actuele migratieroutes van trekvogels te voorspellen zijn. Dat biedt de mogelijkheid om op het juiste moment adequate maatregelen te nemen wanneer voor de vogels gevaar dreigt door vliegverkeer of infrastructuur.

Dat vogels rond Oud & Nieuw massaal opvliegen, was uit eerder onderzoek al bekend. Maar uit nieuw onderzoek blijkt nu dat wilde ganzen door het afsteken van vuurwerk niet 'even opvliegen en weer neerstrijken'.

Hoe verklein je de afstand tot wetenschap? Met een levendige show! In de Hoe'Zo!Show stellen kinderen live hun vragen aan jonge wetenschappers.

In 2021 is 79 procent van de aan de UvA gepubliceerde wetenschappelijke artikelen open access gepubliceerd of vrij toegankelijk beschikbaar gesteld via de repository. Dat is een stijging van 8 procentpunt ten opzichte van 2020. De Nederlandse universiteiten rapporteren jaarlijks eind oktober, via de Universiteiten Nederland , het behaalde percentage open peer reviewed artikelen van het voorgaande jaar aan de minister van OCW.

Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam hebben een nieuwe methode ontwikkeld om met infraroodspectroscopie gelijktijdig moleculaire structuur en grootte te kunnen bepalen. In een artikel in het gerenommeerde chemietijdschrift Angewandte Chemie voorzien ze toepassingen op gebieden als eiwiten polymeeronderzoek en de analyse van geneesmiddelen en biologische monsters.

De brandgans blijkt zich sneller aan te kunnen passen dan gedacht. De dieren die door veranderingen in landgebruik besluiten om in Nederland te broeden, zijn ongeveer even succesvol als hun soortgenoten die nog wel de tocht naar het Hoge Noorden wagen. En dat biedt kansen voor de natuur, stelt Chiel Boom van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW).

Wanneer je koffie in een mok schenkt, merk je misschien dat de vloeistof die uit de kan stroomt lijkt op een keten van verbonden druppels. Dergelijke oscillerende "watervallen" zien we in ons dagelijks leven regelmatig, maar hun oorsprong is nog altijd niet volledig begrepen. In een publicatie die deze week in Physical Review Fluids verscheen, werpen UvA-IoP-natuurkundige Antoine Deblais en zijn collega's licht op deze ketens van vloeistof.

Een internationaal team van biologen, waaronder W. Daniel Kissling van de Universiteit van Amsterdam, heeft AI-technieken gebruikt om de conservatiestatus van bijna 1900 palmsoorten van over de hele wereld te schatten. Ze ontdekten dat meer dan 1000 van deze soorten met uitsterven worden bedreigd.

'Pesten maakt niet weerbaarder, pesten maakt je ziek', zo benadrukt bijzonder hoogleraar Sociale Vaardigheden en Weerbaarheid Minne Fekkes. Fekkes doet onderzoek naar pesten en ontwikkelt anti-pest programma's. We spraken met hem in het kader van de Week Tegen Pesten. 'Kinderen die gepest worden krijgen allerlei psychosociale problemen wat soms zelfs zo ver gaat dat kinderen een zelfmoordpoging doen', stelt Fekkes.

Dit jaar is het thema van de Week Tegen Pesten: 'Grapje' Moet toch kunnen'!' Een grap kan heel leuk zijn, maar ook buitensluiten of kwetsen. Communicatiewetenschapper en humoronderzoeker Mark Boukes legt uit hoe. 'Een grap kan een sterk insiders-outsiders effect hebben.' In het openingsfilmpje van de Week Tegen Pesten leggen kinderen helder uit wanneer iets volgens hun grappig is: als iedereen erom kan lachen en als ook degene over wie de grap gaat erom kan lachen.

Uitlegbare AI (XAI) is een opwindend nieuw gebied in de computerwetenschap. Promovenda Ana Lucic ontwikkelde enkele nieuwe algoritmen om de zwarte doos van machinaal leren transparanter te maken. Een daarvan zou de gezondheidszorg in achtergestelde gemeenschappen kunnen helpen. Lucic verdedigt haar proefschrift op vrijdag 23 september aan de UvA.

Onderzoekers Jaap Kaandorp, Rob Belleman van het Informatica Instituut, Computational Science lab (CSL) en master student Inge Bieger hebben een nieuwe methode ontwikkeld om met de analyse van de 3D beelden de morfologie van de complex-gevormde en vertakkende koralen te kunnen kwantificeren. Complex vertakkende groeivormen komen op grote schaal voor in de biologie (vertakkende schimmels, bloedvat systemen, bomen), maar ook in de chemie en fysica (vertakkende kristallen, elektrische ontladingspatronen).

Voor het eerst hebben wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam en een universiteit in Spanje een methode ontwikkeld om via rioolwater snel de blootstelling van mensen aan pesticiden vast te stellen. De onderzoekers publiceerden hun werk afgelopen zomer in het wetenschappelijke tijdschrift Chemosphere.

Deze zomer kende het bestuur van het NWO-domein Exacte en Natuurwetenschappen 21 subsidies in de Open Competitie ENW-XL toe, samen goed voor zo'n 60 miljoen euro. Bij vier van de toegekende projecten zijn IoP-natuurkundigen betrokken.

Hoe goed kun jij klassiekers van André Hazes en Guus Meeuwis meezingen als de tekst onverwachts overschakelt naar het Engels? UvA-taalwetenschappers Josje Verhagen, Sybren Spit en collega's gaan met hulp van zingende festivalgangers onderzoeken hoeveel moeite het kost om te switchen van de ene naar de andere taal.