De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) heeft 149 talentvolle wetenschappers, waarvan acht van de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC, affiliatie VU, een Vidi-financiering toegekend. Hiermee kunnen zij een eigen onderzoekslijn verder ontwikkelen en hun eigen onderzoeksgroep opstarten of verder uitbouwen.
De laureaten zijn, in alfabetische volgorde:
Natuurkundige Maximilian Beyer ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Blauwdruk van antimaterie: Kosmische chemie opnieuw verbeeld.
Beyer onderzoekt de allereerste en eenvoudigste chemische reacties: botsingen tussen waterstofdeeltjes en hun geladen varianten. Hij kijkt hoe bijzondere kwantumeffecten deze reacties kunnen versterken. Zulke processen zijn vandaag belangrijk voor moderne technologie, zoals kernfusie en de productie van computerchips. In het vroege heelal hielpen ze het universum af te koelen na de oerknal, waardoor de eerste moleculen konden ontstaan. Nu proberen natuurkundigen diezelfde reacties na te bootsen met antimaterie. Door uit te zoeken wat de beste manier is om de eenvoudigste antimateriemoleculen te maken, helpt Beyer mee aan nieuwe experimenten die meer inzicht kunnen geven in de basiswetten van de natuur - en misschien zelfs in raadsels zoals donkere materie.
Onderzoeker islamitische intellectuele en culturele geschiedenis Pieter Coppens ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek De kunst van het sterven in islamitische tradities (600-1800).
Reflectie op de goede dood in premoderne levensbeschouwingen is cruciaal in situaties waarin de kunst van het sterven opnieuw gedefinieerd moet worden, zoals tijdens de COVID-pandemie. Coppens analyseert daarom opvattingen van moslims over de goede dood door de geschiedenis heen, welke lichamelijke, zintuiglijke en emotionele normen men hanteerde, en welke juridische en ethische overwegingen men had. Hij laat zien wanneer en hoe deze normen en overwegingen veranderden door de eeuwen heen. Dit opent essentiële nieuwe perspectieven in academische en maatschappelijke discussies over de goede dood in de islam en de bredere samenleving.
Lees verder
J. Jansen van Amsterdam UMC ontvangt de VIdi voor het onderzoek Ontrafelen van nierfilterschade voor de ontwikkeling van een gerichte therapie om FSGS te stoppen.
Focale Segmentale Glomerulosclerose (FSGS) is een belangrijke oorzaak van chronische nierziekte, waarbij nierfiltercellen schadelijke signalen afgeven die pariëtale epitheliale cellen (PEC’s) activeren, wat leidt tot littekenvorming en verlies van nierfunctie. Op dit moment zijn er geen effectieve behandelingen. Jansen wil het moleculaire kenmerk van vroeg geactiveerde PEC’s ontrafelen, om gerichte therapieën te ontwikkelen die PEC’s kunnen remmen en dus FSGS te stoppen. Door de moleculaire mechanismen van PEC-activatie te onderzoeken, potentiële therapeutische stoffen te valideren en behandelingen in vivo te testen, zal dit onderzoek nieuwe gerichte therapieën ontwikkelen om FSGS aan te grijpen en de niergezondheid te verbeteren.
Isotopenarcheoloog Lisette Kootker ontvangt de Vidi voor haar onderzoek IRONMAP-NL: Isotopisch onderzoek naar netwerken, mobiliteit en herkomst in Nederland in de ijzertijd.
Lang voordat de Romeinen arriveerden was Nederland al een verbonden wereld met bloeiende gemeenschappen, handel en reisroutes in de IJzertijd (800-12 v.Chr.). Kootker onderzoekt of de Romeinen grootschalige netwerken introduceerden of bestaande netwerken uitbreidden. Met geavanceerde wetenschappelijke technieken, zoals isotopenanalyse van menselijke resten, dieren en metalen, brengt zij oude migratieen handelsroutes in kaart. Dit helpt ons beter te begrijpen hoe mensen, goederen en ideeën zich verspreidden van de Bronstijd tot de Romeinse periode. Het onderzoek van Kootker biedt nieuwe inzichten in het Europese verleden en laat zien hoe de IJzertijd de wereld vormde die de Romeinen aantroffen.
Neurowetenschapper Max Koppers ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Lokale regulatie van hersenverbindingen.
We kunnen lopen, praten en herinneren omdat zenuwcellen in ons brein met elkaar communiceren via duizenden kleine contactpunten die synapsen heten. Deze synapsen worden vaak gemaakt op verre afstanden van het cellichaam van een zenuwcel. Dit vormt een enorme uitdaging voor zenuwcellen om alle eiwitten die daarvoor nodig zijn op de juist plaats en het juist moment bij elkaar te krijgen. Koppers wil begrijpen hoe zenuwcellen dit bereiken door innovatieve moleculaire technieken te gebruiken om de lokale eiwitproductie in synapsen te bestuderen.
Tim de Meij van Amsterdam UMC, affiliatie VU ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Versterking van de Darmbarrière: De Kracht van Microben.
De Meij onderzoekt hoe vroege veranderingen in darmbacteriën en hun metabolieten bijdragen aan het ontstaan van necrotiserende enterocolitis (NEC) en late-onset sepsis (LOS), twee levensbedreigende aandoeningen bij premature baby’s. Zijn doel is om veilige, preventieve behandelingen te ontwikkelen met steriele fecale filtraten die de darmbarrière versterken, en om niet-invasieve, op het microbioom gebaseerde biomarkers te vinden voor vroege detectie, ter verbetering van de uitkomsten voor deze kwetsbare groep.
Psycholoog Jon Roozenbeek ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek De economie van digitale beïnvloedingsoperaties.
Desinformatie vormt een bedreiging voor eerlijke verkiezingen. Pogingen om mensen hiertegen te wapenen, bijvoorbeeld door lessen in mediageletterdheid, kunnen helpen, maar het effect blijft beperkt. Maatregelen op grotere schaal, zoals het aanpassen van de algoritmen die bepalen wat mensen online te zien krijgen, zijn moeilijk uit te voeren en vragen samenwerking met grote techbedrijven. Daarom richt Roozenbeek zich op een ander belangrijk probleem: de snelgroeiende handel in online manipulatie. In die markt worden diensten aangeboden waarmee bijvoorbeeld nepaccounts, botnetwerken en politieke beïnvloedingscampagnes worden opgezet. Hij onderzoekt hoe deze markt precies werkt, hoe verspreiders van desinformatie ervan gebruikmaken om democratieën te ondermijnen, en welke beleidsmaatregelen daar iets tegen kunnen doen.
Lees verder
Cognitief psycholoog Joshua Snell ontvangt de Vidi voor zijn onderzoek Behoud van leesvermogen bij maculadegeneratie.
Maculadegeneratie (MD) is een veelvoorkomende oogaandoening die vooral het centrale zicht aantast en daardoor kan leiden tot blindheid. Mensen met MD hebben vaak moeite met dagelijkse bezigheden, vooral met lezen. Snell test een nieuw hulpmiddel dat speciaal is ontworpen om mensen met MD te helpen blijven lezen. Deze leesinterface past zich automatisch aan elke gebruiker aan op basis van hun leesgedrag en voortgang. Zo blijft het hulpmiddel effectief, ook als het gezichtsvermogen in de loop van de tijd verder achteruitgaat. De experimenten met dit systeem helpen bovendien bij het ontwikkelen van de eerste theorie over hoe het brein leest , zowel bij mensen met als zonder zichtproblemen.
Lees verder
NWO-Talentprogramma
Het NWO-Talentprogramma geeft onderzoekers de vrijheid om vanuit creativiteit en passie eigen onderzoek te doen. Het NWO-Talentprogramma stimuleert vernieuwing en nieuwsgierigheid. Vrij onderzoek draagt bij aan en bereidt ons voor op de maatschappij van morgen. Daarom zet NWO in op een diversiteit aan wetenschappers, domeinen en achtergronden. Vidi maakt samen met de Venien Vici-beurzen deel uit van het NWO-Talentprogramma. De onderzoekers krijgen maximaal 850.000 euro.
NWO selecteert onderzoekers op basis van de wetenschappelijke kwaliteit en het innovatieve karakter van het onderzoeksvoorstel, de wetenschappelijke en/of maatschappelijke impact van het voorgestelde project en de kwaliteit van de onderzoeker.
Lees meer op de website van NWO.