nieuws

Een internationale groep wetenschappers heeft met de radiotelescoop LOFAR (Low Frequency Array) een uitzonderlijk gedetailleerde radiokaart van de hemel gepubliceerd. Daarop zijn 13,7 miljoen kosmische radiobronnen te zien. Ook bevat de survey de meest complete telling tot nu toe van actief groeiende superzware zwarte gaten.

Voor het eerst hebben astronomen een zogenoemde röntgenflits uit het verre heelal kunnen koppelen aan een supernova die op zijn beurt samenhangt met een gammaflits. Wetenschappers kwamen de sterexplosie onder andere op het spoor via de röntgensatelliet Einstein Probe. Een internationaal team onder leiding van de Radboud Universiteit laat nu met metingen van ruimtetelescopen Hubble en James Webb zien dat het om een gammaflits-supernova gaat die zo'n tien miljard jaar geleden plaatsvond.

Een internationaal team van astronomen heeft met de James Webb Space Telescope (JWST) de vroegste supernova tot nu toe ontdekt, uit de tijd dat het heelal nog maar 730 miljoen jaar oud was. Daarmee heeft Webb zijn eigen record gebroken. De onderzoeksresultaten zijn op 9 december gepubliceerd in twee artikelen in het vakblad Astronomy & Astrophysics.

De Event Horizon Telescope heeft bij waarnemingen over meerdere jaren veranderende polarisatiepatronen gezien bij een superzwaar zwart gat. Ook kon de telescoop de richting van een smalle straal deeltjes die met de snelheid van het licht uit de rand van het gat schiet, beter bestuderen. Onder andere Michael Janssen van de Radboud Universiteit was betrokken bij het onderzoek.

Een internationaal team van astronomen onder leiding van Andrew Levan (Radboud Universiteit) heeft een uitbarsting van gammastraling waargenomen die zich in de loop van een dag meerdere keren herhaalde - een gebeurtenis die nog nooit eerder is waargenomen. De bron van de straling bleek zich buiten ons Melkwegstelsel te bevinden en werd gelokaliseerd door de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO).

De door het ESA-geleide Solar Orbiter-missie heeft de stroom energetische deeltjes die door de zon de ruimte in worden geslingerd onderverdeeld in twee groepen. Dit onderzoek is gedaan door onder andere Antonio Vecchio van de Radboud Universiteit. Het ruimtevaartuig Solar Orbitor is daarbij recht door de elektronenstromen uit de zon heengevlogen.

Röntgenflitsen die meer dan tien jaar geleden werden ontdekt, blijken van exploderende sterren uit het vroege heelal te komen. Dat blijkt uit onderzoek van Peter Jonker en Andrew Levan van de Radboud Universiteit. Door deze flitsen te onderzoeken, kunnen we meer te weten komen over het allervroegste begin van het universum.

De European Research Council (ERC) heeft de ERC Advanced Grants voor onderzoekers bekend gemaakt. TU Delft wetenschappers Stephanie Cazaux, Christian Poelma en Erik Schlangen ontvangen deze toonaangevende prijs van 2,5 miljoen euro per grant. De Advanced Grant competitie is één van de meest prestigieuze en competitieve financieringsprogramma's in de EU.

Een team astronomen onder leiding van Michael Janssen (Radboud Universiteit) heeft een neuraal netwerk getraind met miljoenen, synthetische datasets over zwarte gaten. Op basis van het netwerk en gegevens van de Event Horizon Telescope voorspellen ze nu onder andere dat het zwarte gat in het centrum van onze Melkweg bijna op topsnelheid draait.

Zonder op de maan te landen, zijn er zijn baanbrekende inzichten over de diepe interne structuur van de maan ontdekt. Dit was mogelijk door data over zwaartekracht te analyseren die verzameld is door ruimtevaartuigen die om de maan draaien. De studie biedt bewijs dat de binnenzijde van maan warmer is aan de kant die naar de aarde is gericht dan de andere kant.

Het heelal valt veel sneller uiteen dan gedacht. Dat blijkt uit berekeningen van drie wetenschappers van de Radboud Universiteit aan de zogeheten Hawkingstraling. Ze berekenen dat de laatste restanten van sterren ongeveer 10^78 jaar (een 1 met 78 nullen) nodig hebben om te vergaan. Dat is veel korter dan de eerder geponeerde 10^1100 jaar (een 1 met 1.100 nullen).

Een klein internationaal team van astronomen met daarbij Silvia Toonen (UvA) en Gijs Nelemans (Radboud Universiteit) heeft twee witte dwergsterren ontdekt die om elkaar heen draaien en zullen samensmelten en ontploffen tot een supernova type Ia. Deze missende schakel van de sterrenkunde werd al lang voorspeld en is nu eindelijk gevonden.

Onderzoekers van TU Delft en Brown University hebben een manier gevonden om superdunne, reflecterende lichtzeilen te maken die de ruimtevaart en experimentele natuurkunde een enorme stap vooruit kunnen helpen. Hun onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications , laat zien hoe nieuwe materialen en productietechnieken leiden tot de dunste én grootste reflectoren die ooit gemaakt zijn.

Een groep onderzoekers van de TU Delft en het Institute for Planetary Research van het Duitse Luchten Ruimtevaartcentrum is erin geslaagd om de inwendige structuur van Mars en de leeftijd van de grote ijskap die haar noordpool bedekt te bepalen. Ze hebben hun bevindingen gepubliceerd in Nature. Het team gebruikte op Mars dezelfde geofysische truc die geologen hier op aarde gebruiken: meten hoe grote stukken land zijn vervormd door de ijskap die op de planeet drukt.

Astronomen hebben met gegevens van de Gaia-ruimtetelescoop 55 hogesnelheidssterren ontdekt, afkomstig uit de jonge stercluster R136 in de Grote Magelhaense Wolk, een satellietstelsel van de Melkweg.

Van de acht projecten die meedongen om als NASA's Probe-missie de ruimte in te gaan, zijn er nu nog twee over. Ver-infraroodtelescoop PRIMA en röntgentelescoop AXiS zijn geselecteerd voor de tweede ronde. SRON levert de detectoren, ontwikkeld samen met TU Delft, voor PRIMA. NASA schreef in 2016 een call uit voor de zogenoemde Probe-missie, waar röntgenen ver-infraroodmissies zich voor konden inschrijven.

Wetenschappers, waaronder Marijke Haverkorn van de Radboud Universiteit, hebben grote magnetische structuren ontdekt rond onze Melkweg, die waarschijnlijk worden veroorzaakt door galactische gasstromen uit stervormingsgebieden. Deze structuren komen overeen met de eROSITA-bubbels die röntgenstraling uitzenden, wat wijst op een verband tussen gemagnetiseerde halo's en stervorming in sterrenstelsels.

Het Dutch Black Hole Consortium heeft een 8-talige versie van de BlackHoleFinder app gelanceerd waarmee burgers over de hele wereld kunnen helpen bij het identificeren van nieuw gevormde zwarte gaten. Voorheen was de app alleen beschikbaar in het Nederlands en Engels. Nu zijn Spaans, Duits, Chinees, Bengaals, Pools en Italiaans toegevoegd, waardoor het aantal mensen dat toegang heeft tot de citizen science app in hun moedertaal sterk is toegenomen.

Een internationaal team van wetenschappers, onder leiding van Maria Edvige Ravasio (Radboud Universiteit), heeft voor het eerst een emissielijn ontdekt in het spectrum van een gammaflits. Gammaflitsen zijn al meer dan vijftig jaar bekend, maar over hun ontstaan is nog veel onduidelijk. Dankzij de emissielijn krijgen sterrenkundigen weer wat meer begrip.

Een team wetenschappers van HFML-FELIX bij de Radboud Universiteit heeft in het laboratorium de kosmische vingerafdrukken van zwavelringen gevonden. Deze resultaten, gepubliceerd in Nature Communications, werpen nieuw licht op de manier waarop zwavel vanuit donkere interstellaire wolken (waar sterren worden gevormd) in jonge planetenstelsels en planeten zoals de aarde en Venus terechtkomt.