Verschillende consortiumprojecten waar onderzoekers van de Radboud Universiteit bij betrokken zijn, ontvangen een financiering van NWO. Frank Filthaut en Mengqing Wu zijn onderdeel van een project dat ruim 21 miljoen euro ontvangt voor onderzoek naar versnellerfysica en Laura Scarabosio en Gabriel Lord zijn onderdeel van een project dat 16,5 miljoen euro ontvangt voor het opzetten van een onderzoekscluster voor realtime onderzoek naar energiesystemen.
Daarnaast werkt de Radboud Universiteit mee aan projecten waarbij de Erasmus Universiteit Rotterdam (Macroscoop), Nikhef (KM3NeT++) en de Universiteit van Amsterdam (EBRAINS-Neurotech) hoofdaanvrager zijn. De projecten zijn onderdeel van het NWO-programma voor Grootschalige Wetenschapplige Infrastructuur (GWI). Een GWI is een onderzoeksfaciliteit die breed toegankelijk is voor onderzoekers en een minimale investering van 10 miljoen euro voor vijf jaar bevat. De onderzoeksfaciliteiten kunnen apparatuur zijn, maar ook verzamelingen van instrumenten, archieven, collecties of digitale netwerken. GWI is essentieel voor onderzoekers om vernieuwend wetenschappelijk onderzoek te doen.
FASTTRACK
Het FASTTRACK-programma richt zich op nieuwe sensor-technieken waarmee deeltjesdetectoren op CERN tot vijftigmaal sneller deeltjesbotsingen kunnen vastleggen. Deze versnelling is nodig om de stortvloed aan deeltjes in de LHC-versneller te ontwarren die ontstaat als de deeltjesbundels de komende jaren tot tienmaal zo intens zullen worden.
Als de bundels in de LHC kruisen, botsen honderden protonen vrijwel gelijktijdig op elkaar, waarbij tegelijk duizenden nieuwe deeltjes ontstaan die door de detector vliegen. Het reconstrueren van deeltjessporen uit alle sensorsignalen is daarbij een uitdaging. Door de opnamesnelheid te verhogen zijn proton-protonbotsingen wel van elkaar te onderscheiden.
De hoop daarbij is om met meer metingen ook belangrijke zeer zeldzame deeltjesprocessen in beeld te brengen, waarmee de bestaande deeltjestheorie getest en verbeterd kan worden. In het onderzoeksprogramma werken Nikhef en zijn zes universitaire partners (Amsterdam, VU, Nijmegen, Utrecht, Maastricht, Groningen) samen aan alles van nieuwe chiptechnologie tot geavanceerde software.
Frank Filthaut: ’Deze subsidie stelt ons consortium in staat een cruciale bijdrage te leveren aan het optimaliseren van de detectoren van de Large Hadron Collider bij CERN voor de enorme hoeveelheid gegevens die ons te wachten staat. Bovendien biedt het onderzoek naar zeer nauwkeurige tijdmeting perspectieven voor toepassingen buiten de deeltjesfysica.’
UTOPYS
Het consortiumproject met de naam Understanding Large and cOmplex Power sYstems (UTOPYS) stelt onderzoekers in staat om ’s werelds grootste onderzoekscluster voor realtime onderzoek naar energiesystemen op te zetten. Dankzij de ontwikkeling van deze state-of-the-art infrastructuur kunnen wetenschappers nieuwe theorieën en methoden onderzoeken voor het modelleren, beheersen, optimaliseren en ontwerpen van de complexe energiesystemen van de toekomst en hun interacties met de samenleving in de komende eeuw.
De nieuwe onderzoeksinfrastructuur zal de eerste in zijn soort zijn wereldwijd. Deze zal in staat zijn om de complexe energiesystemen dynamisch weer te geven, waardoor onderzoekers het energiesysteem van de toekomst kunnen simuleren en bestuderen voordat het wordt gebouwd.
Gabriel Lord: ’We zijn verheugd om deel uit te maken van dit project en om te helpen bij de ontwikkeling van modellen voor toekomstige energiesystemen. Onze rol bestaat met name uit het identificeren van parameters op basis van beschikbare gegevens en het kwantificeren van onzekerheden in modellen en voorspellingen. Dit bouwt voort op onze bestaande banden met een aantal netbeheerders en de Alliander-Radboud-alliantie.’
EBRAINS-Neurotech: Assembly Line for Brain Reading and Writing
De neurotechnologische revolutie: slimme apparatuur om hersenactiviteit uit te lezen en te beïnvloeden. In 2023 verklaarde UNESCO dat we op de drempel van een nieuwe revolutie staan: neurotechnologie. Dit ontluikende onderzoeksveld ontwikkelt apparaten die interacteren met het brein om signalen uit te lezen en/of hersenactiviteit te beïnvloeden. Neurotechnologie biedt innovatieve methoden om de hersenen beter te begrijpen en tevens nieuwe behandelingen van hersenaandoeningen te ontsluiten. In Nederland heeft dit veld vergaande integratie nodig. EBRAINS-Neurotech zal een coherente infrastructuur creëren waarin gebruikers slimme materialen kunnen ontwikkelen om met hersenen te interacteren, breinimplantaten te testen en computermodellen te ontwerpen om beter te begrijpen hoe deze systemen de hersenen beïnvloeden.
KM3NeT++: Een telescoop voor neutrino’s en meer op de bodem van de Middellandse Zee
Het KM3NeT samenwerkingsverband bouwt een neutrino-telescoop op twee locaties op de bodem van de Middellandse Zee. Met de telescoop worden de eigenschappen van neutrino’s onderzocht; neutrino’s zijn elementaire deeltjes die nog niet goed begrepen zijn. Daarnaast speurt de telescoop naar neutrino’s uit de kosmos en doet neutrino-astronomie. Met behulp van een nieuw type hydrofoons gaat KM3NeT ook luisteren naar de zee voor toekomstige detectie van neutrino’s met ultrahoge energie. Deze data zijn ook uitermate interessant voor het onderzoek naar het leven in de diepzee, inclusief jagende walvissen.
De Macroscoop
Dit project zal de eerste "Macroscoop" ter wereld creëren, een krachtig hulpmiddel om complexe maatschappelijke problemen op grote schaal te onderzoeken. Door voort te bouwen op bestaande Nederlandse infrastructuren zoals ODISSEI en CLARIAH zal de Macroscoop onderzoekers in staat stellen om op een veilige manier toegang te krijgen tot grote hoeveelheden gevoelige, onderling verbonden data en deze te analyseren. De Macroscoop omvat geavanceerde systemen voor dataverzameling, AI-tools en een platform voor samenwerking. Deze innovatieve faciliteit zal het mogelijk maken om onderzoek naar sociale en culturele dynamieken uit te voeren dat nodig is om urgente maatschappelijke vraagstukken aan te pakken.